Ιατρεία: ΤΡΙΚΑΛΑ και ΓΡΕΒΕΝΑ Συνεργάτης με: ΙΑΣΩ Θεσσαλίας και ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ Τρικάλων

Μητρικός Θηλασμός

Θηλασμός19.04.2018

Θηλασμός ή φυσική διατροφή του νεογνού και του βρέφους, είναι η απομύζηση γάλακτος από τούς μαστούς της μητέρας. Η χρονική διάρκεια του θηλασμού ονομάζεται γαλουχία.

Οι μαστοί, είναι εξωκρινείς αδένες και χαρακτηρίζουν τα θηλαστικά. Το έκκριμά τους, το γάλα, αποτελεί τροφή απαραίτητη για το νεογνό γιατί το πεπτικό του σύστημα, είναι κατάλληλα προσαρμοσμένο να το δεχτεί.

Κατά τη διάρκεια της κύησης, ο μαζικός αδένας, δέχεται τις απαραίτητες ορμονικές επιδράσεις, που θα τον καταστήσουν ικανό να ανταποκριθεί στη λειτουργική του επάρκεια κατά τη περίοδο της λοχείας.

Ο μαζικός αδένας αποτελείται από 15-20 λοβούς. Κάθε λοβός έχει κι από ένα γαλακτοφόρο πόρο μέσα στον οποίο εκβάλλουν δευτερεύοντες πόροι. Οι γαλακτοφόροι πόροι ακολουθούν ακτινωτή διάταξη και συγκλίνουν προς τη θηλή. Στη θηλή, υπάρχουν οι εκφορητικοί πόροι που διοχετεύουν το γάλα προς τα έξω. Οι μαζικοί αδένες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας και βρίσκονται κάτω από ορμονικό έλεγχο.

Ο μαστός κατά τη γαλουχία αυξάνει το βάρος του, κατά 400γρ. και διπλασιάζεται η αιμάτωσή του. Βασική προϋπόθεση, για την εγκατάσταση της γαλουχίας αποτελεί η ελάττωση των επιπέδων των οιστρογόνων και της προγεστερόνης. Η προλακτίνη σε σχέση με τα επίπεδά της στον ορό κατά τη κύηση είναι ελαττωμένη, αλλά σε συγκεντρώσεις υψηλότερες κατά 2 και 3 φορές από τις παρατηρούμενες εκτός κύησης.

Κατά τις τελευταίες ημέρες της εγκυμοσύνης κι αμέσως μετά τον τοκετό εκκρίνονται από τον μαστό μικρές ποσότητες πύατος (πρωτόγαλα), που αργότερα αυξάνεται σε ποσότητα, αραιώνει και λέγεται μεταβατικό γάλα. Το μεταβατικό γάλα παίρνει και την οριστική σύσταση του γάλακτος. Η έκκριση του γάλακτος σημαίνει την μετατροπή αμινοξέων, ιχνοστοιχείων, λιπιδίων της γλυκόζης και διαφόρων άλλων συστατικών του πλάσματος, σε καζείνη, γαλακτοσφαιρίνες, γαλακτολιπίδια, λακτόζη και τα διάφορα άλλα συστατικά του γάλακτος όπως αυτά βρίσκονται στους γαλακτοφόρους πόρους. Η τροποποίηση αυτή και η απέκκριση των συστατικών του πλάσματος, γίνεται από το εκκριτικό επιθήλιο του μαζικού αδένα που ελέγχεται από την προλακτίνη. Κατά τον θηλασμό με τις θηλαστικές κινήσεις του νεογνού ενεργοποιείται το αντανακλαστικό απελευθέρωσης της οξυτοκίνης, από την νευρουπόφυση, που προκαλεί σύσπαση των μυοεπιθηλιακών κυττάρων των εκφορητικών πόρων του μαζικού αδένα και διευκολύνεται η αποτελεσματικότητα των θηλαστικών κινήσεων του νεογνού. Το αντανακλαστικό αυτό μειώνεται σε καταστάσεις άγχους, φόβου, πόνου, κι εκλύεται με το κλάμα του νεογνού.

Μια φυσιολογική γαλουχία προϋποθέτει τον κανονικό επαναληπτικό θηλασμό και το “άδειασμα” των μαστών που αποτελεί και το πιο δραστικό ερέθισμα για την έκκριση της προλακτίνης.

Όταν μια μητέρα δεν επιθυμεί το θηλασμό αρκεί να τον διακόψει για να σταματήσει η έκκριση γάλακτος. Έτσι με την διακοπή της παραγωγής της οξυτοκίνης το γάλα συγκεντρώνεται στα λοβίδια των αδένων και τους γαλακτοφόρους πόρους και προκαλεί δευτερογενή παύση της παραγωγής του.

Ο θηλασμός για ν’ αποβεί επιτυχής, θα πρέπει να εγκατασταθεί από τα πρώτα λεπτά της γέννησης του νεογνού και η διάρκειά του ν’ αυξάνεται προοδευτικά από τα 2-3 λεπτά μέχρι και τα 10-15 λεπτά. Τις πρώτες εβδομάδες του θηλασμού δεν γίνεται να ακολουθείται κάποιο ωράριο. Αυτό γίνεται στη πορεία κι εγκαθίσταται ένας ρυθμός θηλασμού της τάξης των 3-4 ωρών δηλαδή 4-6 θηλασμοί/24ωρο. Έτσι αποφεύγεται η καταπόνηση του νεογνού με θηλαστικές κινήσεις άσκοπες κι έρχεται και μια βαθμιαία προσαρμογή της μητέρας, στα επώδυνα ερεθίσματα της θηλής. Σε κάθε θηλασμό καλό είναι να προσφέρονται και οι δυο μαστοί. Η μητέρα πρέπει να γνωρίζει ότι στα πρώτα 5-8 λεπτά, το νεογνό καταναλώνει τα 2/3 του γάλακτος από κάθε μαστό. Στην αρχή του θηλασμού το γάλα είναι λεπτόρευστο, αλλά προς το τέλος του θηλασμού γίνεται παχύρευστο, γιατί περιέχει περισσότερο λίπος, που αυτό μεταφράζεται σε περισσότερες θερμίδες, απαραίτητες για τις ανάγκες του νεογνού. Επειδή ο δεύτερος προσφερόμενος μαστός, μπορεί μετά τον θηλασμό να περιέχει κάποια υπολειπόμενη ποσότητα γάλακτος καλύτερα να προσφέρεται πρώτος στον επόμενο θηλασμό.

Για ένα πετυχημένο θηλασμό, καλό είναι να τηρούνται κάποιοι κανόνες:

Το πύαρ (πρωτόγαλα), από την εγκυμοσύνη ακόμα παράγεται στους γαλακτοφόρους πόρους. Είναι ένα υγρό κιτρινωπό, αλκαλικό, με ειδικό βάρος 1040-1060. Αποτελείται από μεγάλη ποσότητα πρωτεϊνών κι αλάτων και λιγότερη υδατανθράκων και λιπών. Η μικρή περιεκτικότητα σε λίπος το κάνει ιδιαίτερα εύπεπτο για τις δυο τρεις πρώτες ημέρες της ζωής του νεογνού. Περιέχει επίσης βιταμίνες, αντισώματα και ορμόνες, απαραίτητα στοιχεία κι αυτά για τις πρώτες ημέρες ζωής του νεογνού που το προστατεύουν από λοιμώξεις. Σε κάθε θηλασμό εκκρίνονται 10-40κ.εκ. πύατος πλούσιο όμως σε θερμίδες για την κάλυψη των αναγκών του νεογνού. Η φυσική με πρωτόγαλα διατροφή κρατάει περίπου 3 ημέρες.

Στο χρονικό αυτό διάστημα αποβάλλεται το περιεχόμενο του εντερικού σωλήνα (μηκώνιο) κι εγκαθίσταται σιγά-σιγά η εντερική χλωρίδα.

Το γάλα είναι ισότονο με το πλάσμα και πλούσιο σε λακτόζη. Οι κυριότερες πρωτεΐνες είναι η α και β λακτοσφαιρίνη και η καζείνη. Τα βασικά αμινοξέα τα παίρνει από τη μητέρα ενώ τα υπόλοιπα συντίθενται μερικώς μονο από τον μαζικό αδένα. Τα λιπαρά οξέα συντίθενται στο μαστό από την λακτόζη. Το γάλα περιέχει όλες τις βιταμίνες (εκτός της Κ) ανοσοσφαιρίνες IgA, IgM, IgG, λευκά αιμοσφαίρια και Τ-Β λεμφοκύτταρα. Κατά το τέλος της 2ης εβδομάδας, η ποσότητα του γάλακτος ανέρχεται σε 180κ.εκ. ανά θηλασμό. Η ποσότητά του δεν φαίνεται να επηρεάζεται από την ποσότητα των προσλαμβανομένων υγρών της μητέρας. Η επιβάρυνση του μητρικού θηλασμού έχει υπολογιστεί ότι αντιμετωπίζεται με την χορήγηση 500-600 θερμίδων, επιπλέον των καθημερινών αναγκών της μητέρας. Ένα μέρος αυτών των αναγκών καλύπτεται από το λίπος που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης με αποτέλεσμα η ανάγκη των προσλαμβανομένων θερμίδων να είναι μικρότερη. Με μια μικρή ενίσχυση του διαιτολογίου της η θηλάζουσα μητέρα μπορεί να απαλλαγεί κι από τα παραπανίσια κιλά της εγκυμοσύνης της. Λευκώματα, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία, ασβέστιο, μαγνήσιο, φυλικό οξύ είναι απαραίτητα για να ενισχύσουν το διαιτολόγιό της.

Τα σπουδαιότερα κριτήρια ενός πετυχημένου θηλασμού από μέρος του νεογνού είναι τα ικανοποιητικά διαστήματα ύπνου, η ομαλή αύξηση βάρους του και ο φυσιολογικός χαρακτήρας των κενώσεων του.

Διαταραχές της γαλουχίας μπορεί να έχουμε σε καταστάσεις όπως:

Η σημαντικότερη επιπλοκή της γαλουχίας είναι η ανάπτυξη μαστίτιδας. Ανάλογα με τα ανατομικά στοιχεία που αφορά χαρακτηρίζεται σαν διάμεσος (αφορά το συνδετικό υπόστρωμα), παρεγχυματώδης (αφορά τους γαλακτοφόρους πόρους και το μαζικό αδένα) ή αποστηματοποίηση των φυματίων του Montgomery(σπανίως). Από άποψη μικροβιακής αιτιολογίας της μαστίτιδας κι ανεξάρτητα της εντόπισής της, κατά κανόνα ενοχοποιείται ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος που βρίσκεται στον ρινοφάρυγγα του νεογνού. Η ύπαρξή του δεν είναι απαραίτητο να συνοδεύεται κι από παθολογικές εκδηλώσεις ενώ κάποιες φορές συνοδεύεται από επιμόλυνση του τραύματος του ομφαλού ή δερματίτιδα. Κύρια πηγή επιμόλυνσης του νεογνού, είναι οι μικροβιοφορείς του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Η θεραπεία συνίσταται στη χορήγηση αντιβίωσης. Η εξέλιξη της μαστίτιδας οδηγεί στο σχηματισμό αποστήματος, που χρήζει διάνοιξης και παροχέτευσης. Σε περιπτώσεις μαστίτιδας καλό είναι να διακόπτεται ο θηλασμός γιατί:

Ο καρκίνος του μαστού αν πρωτοεμφανιστεί κατά την γαλουχία έχει ταχύτατη εξέλιξη με άσχημα συνήθως αποτελέσματα.

Δυσκολίες στο θηλασμό από μέρους του νεογνού, μπορεί να υπάρξουν σε περιπτώσεις όπως: λαγόχειλους, λυκοστόματος, μικρογναθίας, απόφραξης των ρινικών κοιλοτήτων, ατρησίας του οισοφάγου, τραχειοοισοφαγικού συριγγίου, βαριών λοιμώξεων, προωρότητος, βλαβών του ΚΝΣ.

Το μητρικό γάλα από τη φύση του είναι προορισμένο για το νεογνό. Η φυσική διατροφή του νεογνού, παρουσιάζει μόνο οφέλη και πλεονεκτήματα.

Το μητρικό γάλα είναι ελεύθερο μικροβίων πάντα στη σωστή θερμοκρασία κι είναι δωρεάν. Ο συχνός θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο νεογνικού ικτέρου. Στο μητρικό γάλα υπάρχουν ένζυμα που βοηθούν στην πέψη κι απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών. Έτσι μειώνονται οι κωλικοί του εντέρου και οι δερματικοί ερεθισμοί στην περιοχή της πάνας. Προφυλάσσει από αλλεργίες ειδικά σε οικογένειες που υπάρχει ιστορικό αλλεργιών. Οι πρωτεΐνες του αγελαδινού γάλακτος ευθύνονται για αλλεργικές αντιδράσεις από τον 1ο-6ο μήνα ζωής του νεογνού. Προστατεύει από μολύνσεις γιατί το ανώριμο ανοσοποιητικό σύστημα του νεογνού χρειάζεται περίπου ένα χρόνο για να παράγει αντισώματα από μόνο του. Τους πρώτους μήνες της ζωής του προστατεύεται από τα αντισώματα της μητέρας του, που απέκτησε κατά την ενδομήτρια ζωή του, αλλά με την πάροδο του χρόνου αυτά εξασθενούν. Το πύαρ που λαμβάνει όμως με τον θηλασμό περιέχει τα κατάλληλα αντισώματα που το κάνουν πιο ανθεκτικό σε ασθένειες όπως, ωτίτιδες, μολύνσεις του αναπνευστικού, γαστρεντερίτιδες, ουρολοιμώξεις. Η λακταλβουμίνη που περιέχεται στο μητρικό γάλα μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Ο θηλασμός βοηθάει στην καλύτερη ανάπτυξη των οστών και των μυών του προσώπου. Η πνευματική ανάπτυξη του νεογνού είναι καλύτερη κι αυτό οφείλεται στην ειδική σύσταση των λιπών του μητρικού γάλακτος, που ευνοεί την ανάπτυξη του εγκεφάλου του. Τα νεογνά, που θηλάζουν δεν γίνονται υπέρβαρα κι έχουν λιγότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη, αλλεργίες κι άσθμα. Η ψυχική τους ανάπτυξη επηρεάζεται θετικά, αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση κι ανεξαρτητοποιούνται πιο γρήγορα. Για τα νεογνά, που γεννιούνται πρόωρα, το μητρικό γάλα θεωρείται η ιδανική τροφή. Μελέτες έχουν δείξει ότι το γάλα των μητέρων, που γεννούν πρόωρα έχει περιεκτικότητα λευκωμάτων πολύ περισσότερη από το γάλα των μητέρων που γεννούν τελειόμηνα μωρά.

Η προαγωγή του μητρικού θηλασμού θα έπρεπε λογικά να είναι μια διαδικασία εύκολη κι αυτονόητη. Δυστυχώς όμως, δεν είναι. Χρειάζεται συνεργασία πολλών φορέων, επαφή με τη μητέρα και σωστή ενημέρωση. Το σημαντικότερο όμως όλων είναι ότι πρέπει ν’ αναγνωριστεί η σπουδαιότητα της πράξης πρώτα από την ίδια την μητέρα και στην συνέχεια από τους γιατρούς και το νοσηλευτικό προσωπικό.

Πηγή: https://www.iasothessalias.gr/blog